1 Harcerska Drużyna Wodna - 1HDW - Logo drużyny

Czym się różnią harcerskie drużyny specjalnościowe od innych klubów i stowarzyszeń?

Szkolenie w drużynach harcerskich, a innych stowarzyszeniach

Czy różnice tkwią w umiejętnościach? Nie, ponieważ takie same umiejętności musi posiadać zarówno ratownik PCK, jak i ratownik ZHP. Tak samo obsługuje się jacht w klubie żeglarskim, jak i w drużynie wodnej. Tak samo siedzi się na koniu, w HDJ(Harcerskiej Drużynie Jeździeckiej) i w klubie jeździeckim. Tak samo składa się i otwiera spadochrony w HSS(Harcerska Sekcja Spadochronowa) i w aeroklubie. Więc gdzie jest różnica?

Różnica jest w systemie pracy. Dobra drużyna wodna używa metod harcerskich, jako sposobu szkolenia. Co to oznacza?

Harcerski system szkolenia

Prymat praktyki nad teorią

Po pierwsze prymat praktyki nad teorią – czyli uczenie w działaniu. Mniej konspektów, skryptów, podręczników, sal wykładowych… a za to więcej ćwiczeń, zadań, samodzielnych projektów – a jak coś już musi wyjaśnić instruktor – to mamy pokaz.

Praca zespołowa

Po drugie praca zespołowa – czyli system małych grup. O ile w żeglarstwie kilku osobowa załoga jest naturalną formą organizowania się, o tyle zastęp młodych ratowników, jeźdźców, artystów… są już mniej oczywiste.

Wyjście w teren

Po trzecie wyjście w teren , maksymalizacja czasu spędzanego na świeżym powietrzu – czyli obcowanie z naturą. W porównaniu do szkółek, klubów, firm i innych organizacji staramy się, jak największą cześć szkolenia prowadzić na podwórku, w lesie, na jeziorze… Choćby wracając do HSRu(Harcerskiej Szkoły Ratowniczej) symulacje ratownicze są organizowane w parku, na ulicy a nie w dusznej, ciasnej sali.

Magia i klimat

Po czwarte magia i klimat naszej pracy, czyli symbole, tradycje, obrzędowość. Dla przykładu w klubie jeździeckim po prostu opiekuje się koniem i jeździ się po lesie… a w naszych HDJ są takie ułańskie „archaizmy” jak władanie lancą na koniu, jazda i cięcie szablą, a wieczorem przy ognisku śpiewane Żurawiejki i gawędy o szkoleniach na wałach powodziowych w Grudziądzu. Podobnie w żeglarstwie magia granatowych mundurów, a także kładziemy duży nacisk na etykietę i przesądy żeglarskie.

Rola instruktorów

Po piąte rola instruktorów – czyli osobisty przykład drużynowego/instruktora. Cała trudność jest w tym, jak łączyć odpowiedzialność za bezpieczeństwo zajęć, z koleżeńskimi (czy wręcz przyjacielskimi) stosunkami w drużynie. W harcerstwie, od zawsze kładzie się ogromny nacisk  na osobisty przykład – że każdy instruktor powinien sam przejść „ścieżkę harcerską” by lepiej czuć „ducha skautingu” oraz, że każdy instruktor powinien być wzorem moralno-społecznym, zgodnym z naszymi założeniami wychowawczymi. Jest to element czasem zbyt serio traktowany na przykład w HSRze, gdzie zawodowy ratownik, instruktor ZHP nie zostanie instruktorem HSR, o ile nie przejdzie całego szkolenia na odznaki w naszym systemie.

Przejrzysty schemat rozwoju

Na koniec przejrzysty schemat rozwoju – czyli programy stopni, sprawności, odznak, patentów itd., które stymulują rozwój harcerza. Czyli podejście do głównego tematu artykułu (uprawnień) – nie chodzi o to, by zdobywać kolejne „certyfikaty” i „blaszki” z „kolekcjonerskiej pasji”, ani żeby „dorobić kolejne punkty w CV”. Stopnie, sprawności, odznaki w harcerstwie powinny być układane w logiczny ciąg. Zdobywane kolejno, są wyzwaniami, które czynią nas sprawniejszymi, odporniejszymi, odważniejszymi, silniejszymi, lepiej przygotowanymi itd. W konsekwencji nasza sprawność, odwaga, samodzielność, siła, dobre przygotowanie itd. są wartościami niepomiernie wyższymi niż sam „certyfikat” czy „blaszka”. Czy ma sens stworzenie harcerskich patentów żeglarskich? Tak. Dla najmłodszych do 16 roku życia, w strefie “wolności” patentowej do 7,5m. Sami możemy ułożyć dla nich program, tak aby, prócz technicznych umiejętności prowadzenia jachtu, osiągać jak najlepsze wyniki wychowawcze. W innych specjalnościach np. w HSR zdobywają harcerskie Odznaki Ratownika ZHP, czy skoczkowie zdobywający Harcerski Znak Spadochronowy.

Misja naszej drużyny

Misją Związku Harcerstwa Polskiego(ZHP), a więc także i naszej drużyny jest:

Naszą misją jest wychowywanie młodego człowieka,
czyli wspieranie go we wszechstronnym rozwoju
i kształtowaniu charakteru przez stawianie wyzwań.

Naszą misją jest wychowywanie młodego człowieka, czyli wspieranie go

Aby w owym wspieraniu być skutecznym, stale rozwijamy się i uczymy, skutecznie wspierać może jedynie organizacja do tego rzetelnie przygotowana, taka, która stale pokonuje własne niedoskonałości i ograniczenia. Organizacja wyrazista, z kompetentną i ideową kadrą. Kadrą, która chce i może stać się dla młodego człowieka autorytetem, przewodnikiem, przyjacielem.

Wspieramy drugiego człowieka, czyli pomagamy mu, wskazujemy, umożliwiamy – jednakże wybór drogi i stylu życia należą do tego, kogo prowadzimy harcerską ścieżką. W ten sposób uczymy samodzielności i zachęcamy młodego człowieka do brania odpowiedzialności za własne decyzje,działania, własnego rozwoju.

Naszymi działaniami nie konkurujemy z rodzicami i rodziną. Rodziców traktujemy jako pierwszych, najważniejszych wychowawców, dlatego naszą pracę wychowawczą prowadzimy w stałej współpracy z nimi.

ZHP istnieje nie po to, by doskonalić strukturę, przepływ informacji oraz proponować coraz ciekawsze i atrakcyjniejsze rozwiązania metodyczne dla nich samych. Wszystko to ma sens tylko wtedy, gdy służy wspieraniu młodego człowieka. Przy wątpliwościach, czym ZHP rzeczywiście powinno się zajmować, należy postawić sobie pytanie: na ile owe działania służą wspieraniu młodego człowieka w rozwoju?

we wszechstronnym rozwoju

Tak budujemy organizację, układamy pracę, tworzymy program czy dzielimy zadania, aby umożliwiać wszechstronny duchowy, emocjonalny, intelektualny, społeczny i fizycznyrozwój. Patrzymy na człowieka jako na pewną całość – i wspieramy go w rozwoju każdego z owych aspektów. Dopiero takie holistyczne podejście do kwestii wychowania umożliwia kształtowanie postaw, naukę oraz doskonalenie umiejętności.

Nie to wyróżnia nas spośród innych organizacji pozarządowych, że zajmujemy się rozwojem duchowym, emocjonalnym,intelektualnym, społecznym czy fizycznym. Wyróżnia nas i jest dla nas cenne to, że te wszystkie sfery rozwoju są dla nas obiektem troski jednocześnie, stale i równoważnie;

i kształtowaniu charakteru przez stawianie wyzwań.

Kształtowanie charakteru wymaga aktywnej postawy wobec siebie samego i otaczającej rzeczywistości. Jesteśmy elementami większej całości – funkcjonujemy wśród innych ludzi, w określonych warunkach, spotykamy się z różnorodnymi postawami wobec życia.

Chcemy przygotować młodego człowieka do samodzielnego stawiania sobie coraz wyżej poprzeczki. Do wymagania od siebie i niezgody na bylejakość.

Ważne dla nas są umiejętności,wiedza, przeżycia. Ale mają one być narzędziem do kształtowania charakteru, a nie to kształtowanie zastąpić.

Cele naszej drużyny

Również cele naszej drużyny są tożsame ze statutowymi celami ZHP

Zgodnie ze Statutem Związek Harcerstwa Polskiego jest wychowawczym, patriotycznym, dobrowolnym i samorządnym stowarzyszeniem zuchów, harcerzy, harcerzy starszych, wędrowników oraz instruktorów, seniorów i członków starszyzny.

ZHP jest członkiem światowej rodziny skautowej. Należy do Światowej Organizacji Ruchu Skautowego (WOSM) i Światowego Stowarzyszenia Przewodniczek i Skautek (WAGGGS). Działa zgodnie z zasadami, celami i metodą wprowadzonymi przez założyciela skautingu Roberta Baden-Powella i rozwiniętymi przez twórcę harcerstwa polskiego Andrzeja Małkowskiego.

Jako cele działania wskazane w Statucie Związek Harcerstwa Polskiego uznaje:

  • stwarzanie warunków do wszechstronnego, intelektualnego, społecznego, duchowego, emocjonalnego i fizycznego rozwoju człowieka,
  • nieskrępowane kształtowanie osobowości człowieka przy poszanowaniu jego prawa do wolności i godności, w tym wolności od wszelkich nałogów,
  • upowszechnianie i umacnianie w społeczeństwie przywiązania do wartości: wolności, prawdy, sprawiedliwości, demokracji, równouprawnienia, samorządności, tolerancji i przyjaźni,
  • upowszechnianie wiedzy o świecie przyrody, przeciwstawianie się jego niszczeniu przez cywilizację, kształtowanie potrzeby kontaktu z nieskażoną przyrodą,
  • stwarzanie warunków do nawiązywania i utrwalania silnych więzi międzyludzkich ponad podziałami rasowymi, narodowościowymi i wyznaniowymi.

Harcerski system wychowawczy

Harcerski system wychowawczy realizowany w ciągu 100-letniej historii harcerstwa jest rozumiany jako jedność: zasad harcerskiego wychowania, metody i programu. Stały rozwój zuchów, harcerzy, harcerzy starszych, wędrowników i instruktorów jest możliwy tylko wtedy, gdy kierując się harcerskimi zasadami, wykorzystując harcerską metodę tworzy się program pobudzający do kształtowania w sobie cech i umiejętności potrzebnych w życiu osobistym i przydatnych w społeczeństwie.

Tak o HSW(Harcerskim systemie wychowawczym) mówi wikipedia. O programie drużyn specjalnościowych realizowanych harcerską metodyką pisaliśmy wcześniej, więc teraz skupimy się na dwóch pozostałych elementach: zasadach harcerskiego wychowania i metodzie harcerskiej.

Zasady harcerskiego wychowania to:

  • służba, czyli czynna, pozytywna postawa wobec świata i drugiego człowieka,
  • braterstwo, czyli przyjacielska i serdeczna postawa wobec innych,
  • praca nad sobą, czyli nieustanne kształtowanie i doskonalenie własnej osobowości.

Odzwierciedleniem harcerskich zasad są: Obietnica i Prawo zucha, Przyrzeczenie i Prawo Harcerskie, Kodeks Wędrowniczy, Zobowiązanie Instruktorskie. Zasady harcerskiego wychowania są wprowadzane w życie za pomocą wywodzącej się ze skautingu metody harcerskiej. Metoda ta określa sposób realizacji harcerskiego wychowania.

 

Metodę harcerską cechuje:

Pozytywność

Harcerskie wychowanie polega na budowaniu dobra, rozbudzaniu w człowieku jego zdolności, odkrywaniu zalet, pozwala łatwiej akceptować świat, innych ludzi, siebie samego, pokazuje, że nie należy poddawać się złu i beznadziejności;

Indywidualność

Harcerskie wychowanie jest ukierunkowane na jednostkę, na jej rozwój osobisty, dostosowując stawiane przed każdym członkiem ruchu oczekiwania do jego możliwości i umiejętności, budując jego indywidualne cechy;

Wzajemność oddziaływań

Czyli partnerstwo członków ruchu, gdzie wszyscy są zarówno wychowawcami, jak i wychowankami; instruktor pełni rolę „starszego brata” będącego dla harcerza wzorem do naśladowania, a jego autorytet opiera się przede wszystkim na postawie zgodnej z Harcerskim Prawem;

Dobrowolność i świadomość celów

Każdy członek organizacji samodzielnie wyraża chęć kierowania się w życiu harcerskimi zasadami i przynależności do naszej organizacji; w harcerstwie skuteczność wychowania zależy od chęci poddania się temu działaniu;

Pośredniość

Wszystkie podejmowane przez nasz ruch działania służą realizacji celów wychowawczych, atrakcyjne, społecznie pożyteczne zadania realizowane w harcerstwie pobudzają do rozwoju wewnętrznego człowieka;

Naturalność

Polegająca na przystosowaniu wszystkich podejmowanych działań do potrzeb i możliwości harcerskiego zespołu i poszczególnych jego członków oraz różnorodnych warunków działania: na wsi, w mieście, w nowej drużynie, bądź takiej z tradycjami, w zastępie chłopców lub dziewcząt, w drużynie koedukacyjnej itd.

Metoda harcerska opiera się na następujących elementach:

Przyrzeczenie i Prawo Harcerskie

Kreślą konkretny system wartości, opisują ideał. Odzwierciedlają zasady harcerskiego wychowania: służbę,braterstwo, pracę nad sobą. Prawo każdemu harcerzowi daje ściśle określony kodeks postępowania, jest dla niego życiowym drogowskazem.

W chwili złożenia harcerskiego Przyrzeczenia zobowiązuje się nieustannie dążyć do osiągnięcia tego ideału. Młody człowiek składając je decyduje się z własnej „szczerej woli” akceptować i stosować w swym życiu zawarte w Prawie zasady etyczne. Wobec własnego sumienia, wobec grupy rówieśników i instruktora, który jest dla niego wzorem i autorytetem bierze odpowiedzialność za ich dotrzymywanie.

To dobrowolne zobowiązanie jest największą motywacją do samodoskonalenia, wyrażeniem woli nieustannej pracy nad sobą, woli stałego podążania drogą wyznaczona przez drogowskaz naszego Prawa. Akceptowanie zawartych w Prawie i przyrzeczeniu ideałów oraz stały, możliwie największy, wysiłek zmierzający do ich osiągnięcia są wobec młodego człowieka skutecznym instrumentem wpływającym na jego rozwój.

Dla najmłodszych członków naszego ruchu identyczną rolę pełni Obietnica i Prawo zucha. Prawo i Przyrzeczenie jest fundamentalnym elementem metody harcerskiej.

Uczenie przez działanie

Oznacza, że w harcerstwie wychowujemy w sposób czynny, poprzez aktywne uczestnictwo. Młody człowiek w sposób naturalny łatwiej kształci się przez obserwację, eksperymentowanie, samodzielne wyciąganie wniosków,dokonywanie wyborów i osobiste działanie. Harcerskie wychowanie to rozwój młodego człowieka przez działanie.

System małych grup(wachta, zastęp)

Mała grupa rówieśników, kolegów, przyjaciół to naturalne środowisko młodego człowieka. Metoda harcerska opiera wychowanie między innymi na systemie takich rówieśniczych grupszóstek zuchowych, zastępów,patroli, grup zadaniowych itp.

Skupiona w zastępie grupka przyjaciół sama uczy się współdziałania,samorządności, brania na siebie odpowiedzialności, solidarności, pomaga kształcić charaktery. Stwarza młodym ludziom atmosferę do stopniowego dojrzewania osobistego i społecznego.

Program stale doskonalony i pobudzający do rozwoju

Stanowi treść harcerskiego wychowania. Treści programowe powinny być dostosowane do potrzeb i możliwości członków harcerskich zespołów, do czasu, miejsca, warunków działania i oczekiwań społecznych.

Na program składają się konkretne zadania podejmowane przez zespół i sposób ich realizacji (odrębny dla zuchów, harcerzy,harcerzy starszych i instruktorów), oraz rozwiązania organizacyjne niezbędne dla prawidłowego realizowania harcerskiego systemu wychowawczego.

Program musi być stale doskonalony tak, aby zapewniał stopniowy i harmonijny rozwój członków organizacji. Powinien odpowiadać na zainteresowania harcerzy, stawiać wyzwania,być zachętą do samodoskonalenia. Narzędziem realizacji tego programu jest między innymi system stopni harcerskich (gwiazdek zuchowych) oraz sprawności.

Należy formułować program, który jest spójną, zintegrowaną całością, a nie zbiorem przypadkowych, oderwanych działań. Program harcerski jest harmonijnym połączeniem zdobywania określonej wiedzy, kształcenia praktycznych umiejętności oraz podejmowania konkretnych działań na rzecz innych i swojego otoczenia poprzez zabawę, grę i służbę.

Warunkiem skuteczności harcerskiej metody jest przykład osobisty instruktora. Swoją postawą instruktor powinien dawać przykład osiągania wartości, którym służy harcerstwo, pokazywać, że życie według Prawa Harcerskiego może być źródłem radości. Instruktor nie jest ani dowódcą, ani nauczycielem. Jest „starszym bratem„, który zuchowi, harcerce, harcerzowi stwarza warunki do kształtowania charakteru.

Metoda harcerska jest systemem stale doskonalonego samowychowania. Wszystkie elementy metody (przyrzeczenie i Prawo, uczenie w działaniu, system małych grup, ciągle doskonalony i pobudzający do rozwoju program) są współzależne i stanowią spójną całość. Metoda ta jedynie wówczas okaże się w pełni skuteczna, jeżeli każdy harcerski instruktor będzie potrafił łącznie wykorzystywać w swej pracy zgodnie z jej cechami wszystkie te elementy.


Sekcję „Czym się różnią harcerskie drużyny specjalnościowe od innych klubów i stowarzyszeń?” opracowano na podstawie artykułu.
Sekcję „Misja naszej drużyny” opracowano na podstawie strony.
Sekcję „Cele naszej drużyny” opracowano na podstawie strony.
Sekcję „Harcerski system wychowawczy” opracowano na podstawie artykułu.